उपत्यकाका नदीहरू प्रदुषणले दुर्गन्धित ढलमा परिणत

काठमाडौं उपत्यकाका प्रमुख जलस्रोतहरूमा शहरी क्षेत्र भएर बग्दा भारी प्रदुषण देखिएको छ। बागमती, विष्णुमती, धोबीखोला, नख्खु खोला, टुकुचा र हनुमन्ते लगायतका नदीहरूमा प्रशोधन नगरिएका ढल र विभिन्न फोहोरहरू मिसिँदा खुला नाला सरह बनेका छन्। बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिमार्फत तयार पारिएको २०२६ अगस्टको नदी पानी गुणस्तर विश्लेषण प्रतिवेदनले उद्गम स्थलबाट तल बग्दै जाँदा रासायनिक प्रदुषक, प्राङ्गारिक फोहोर र घरायसी ढलका कारण पानीको शुद्धता कसरी घट्दै जान्छ भन्ने कुरा स्पष्ट पारेको छ। नदीका उपरी भागहरूमा वातावरणीय अवस्था केही राम्रो देखिए पनि जनसङ्ख्या बाक्लो भएका क्षेत्रमा प्रवेश गरेसँगै अवस्था बिग्रँदै गएको छ। सुन्दरीजल क्षेत्रमा बागमतीको पानीमा घुलेको अक्सिजनको मात्रा बढी, मैलोपन कम र दिसाजन्य कोलिफर्म ब्याक्टेरियाको उपस्थिति न्यून रहेको पाइएको छ, जसले मुहान नजिकको सफा अवस्थालाई दर्शाउँछ। तर, नदी बस्तीहरूबीचबाट बग्दा मानव तथा पशुजन्य फोहोरका कारण प्रदुषण उच्च रूपमा बढ्ने गरेको छ। सबै छ वटा नदी बेसिनहरूमा देखिएको यो अवस्थाले शहरी क्षेत्रमा फोहोर व्यवस्थापनको ठूलो चुनौती रहेको औंल्याएको छ। आवासीय तथा व्यावसायिक बस्तीहरूबाट निस्कने फोहोर पानी सोझै नदीमा मिसिँदा जलस्वास्थ्यमा गम्भीर असर परेको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।